Paylaş
Tüm Sayılar      2026      Sayı 257 – Kasım 2026      Atatürk’ün Kınalıada’daki Misafirliği

Atatürk’ün Kınalıada’daki Misafirliği


Kınalıada kıyısı, Mayıs 2025. / Fotoğraf: Jorge Franganillo, CC BY 4.0, Wikimedia Commons.

Onnik Taşçıyan’ın sahildeki evi, Mütareke günleri ve kuşaktan kuşağa anlatılan bir hikâye

Vapur Kınalıada’ya yanaşırken ada sizi önce rengiyle karşılar: yamaçlardaki kayalıkların kınaya çalan kızıllığıyla. İskeleden inip sahil boyunca yürüdükçe ahşap köşkler, eski bahçe kapıları birbirini izler. Bu evlerin her birinin bir hikâyesi vardır. Ama adalılara sorarsanız içlerinden biri ötekilerden farklıdır: artık yerinde olmayan, deniz kıyısındaki bir ev. Anlatılana göre Mustafa Kemal Paşa bir zamanlar o evde misafir olmuştur.

İşgal altında bir şehir

13 Kasım 1918 I. Dünya Savaşı yeni bitmiş, Mondros Mütarekesi’nin üzerinden iki hafta geçmişti. O gün İtilaf donanmasının altmış bir gemisi İngiliz ve Fransız bayraklarıyla Boğaz’a girdi ve İstanbul önlerine demir attı. Boğaz’daki vapur trafiği durduruldu.

Mustafa Kemal Paşa da aynı gün öğle saatlerinde Haydarpaşa’ya vardı. Karşıya geçmeden önce bir süre donanmanın Boğaz’a yerleşmesini izledi. Öğleden sonra eski bir istimbotla, demirli savaş gemilerinin arasından geçerek şehre girdi. Önünde, Anadolu’ya geçene kadar sürecek altı ay vardı.

Şehrin görüntüsü kısa sürede değişti. Sokaklar İngiliz, Fransız ve İtalyan askerleriyle, onların sömürgelerinden getirilmiş birliklerle doldu. Beyoğlu’nun caddeleri işgalcilerin bayraklarıyla donatıldı. Kasım sonunda İngiltere, Fransa ve İtalya şehri ortak yönetmek için bir yüksek komiserler kurulu oluşturdu. Liman, demiryolları ve vapurlar onların denetimine geçti, şehre girip çıkmak için vize gerekir oldu. Mektuplar, telgraflar ve gazeteler sansürden geçiyordu. Binalara ve erzağa el konuluyor, karaborsa ve pahalılık her geçen gün artıyordu.

Şubat 1919’da Fransız generali Franchet d’Espèrey, Beyoğlu’nun ana caddesinden at üstünde geçti. Ertesi gün Süleyman Nazif, Hadisat gazetesinde “Kara Bir Gün” başlıklı yazısıyla bu görüntüye karşılık verdi. Gazete kapatıldı, Nazif bir süre sonra Malta’ya sürgün edildi.

Mustafa Kemal Paşa bu aylarda Şişli’de bir evde kiracı olarak oturdu. O ev bugün Atatürk Müzesi. Pera Palas’ta ve Şişli’deki evinde asker ve sivil pek çok kişiyle görüştü. İngilizler de onu yakından izliyordu: Şubat 1919’da İngiliz istihbaratından bir subay, Paşa’nın tutuklanıp İstanbul dışına sürülmesini öneren bir rapor yazdı. Adalar ise bütün bu kalabalıktan uzakta, bir vapur yolculuğu ötedeydi.


9.Ordu Müfettişi Mustafa Kemal Paşa, Samsun’a hareketinden kısa bir süre önce, Nisan 1919.
Fotoğrafçısı bilinmiyor, kamu malı, Wikimedia Commons. Kaynak

Sahildeki ev

Kınalıada’nın hikâyesi işte burada başlar. Adada kuşaktan kuşağa anlatılana göre, İngilizler’in gözü üzerindeyken Mustafa Kemal Paşa bir süre Onnik Taşçıyan’ın sahildeki evinde kaldı. Türkiye Turizm Ansiklopedisi de aynı hikâyeyi aktarır ve bu evden “tarihi yalı” diye söz eder.

Hikâyeyi yazıya geçirenlerden biri Ada Gazetesi’nin kurucusu Hikmet Abanoz’du. Abanoz bir yazısında, Atatürk’ün 1919’da Taşçıyanlar’ın Kınalıada’daki evinde misafir olduğunu yazar. 1977’de Kınalıada muhtarı seçildiğinde adada bir tören alanı ve Atatürk anıtı olması için kampanyalar başlatan da oydu.

Paşa evde kaç gün kaldı, kimlerle görüştü, sofrada neler konuşuldu? Bunları bilmiyoruz. Bu misafirliği doğrulayan bir belge ya da fotoğraf bugüne kadar ortaya çıkmadı. Hikâye bize adalıların anlattıklarıyla ulaştı ve yüz yılı aşkın bir süredir de öyle yaşıyor.


Kınalıada’da deniz boyunca uzanan Alsancak Caddesi.
Fotoğraf: Kayıhan Türköz, SALT Araştırma, TMKTH0239. Kaynak

Aynı günlerde bir başka adalı

O günlerde Mustafa Kemal Paşa’nın yanında olan adalı Ermeniler yalnızca Taşçıyanlar değildi. Büyükada’da köşkü olan Osmanlı Bankası genel müdürü Berç Keresteci’nin, İngilizlerin Bandırma Vapuru’nu batırma planını öğrenip Paşa’nın avukatına haber verdiği anlatılır. Atatürk yıllar sonra ona “Türker” soyadını verdi.

16 Mayıs 1919’da Mustafa Kemal Paşa , Bandırma Vapuru’yla İstanbul’dan ayrıldı. Üç gün sonra Samsun’a ayak bastığında İstanbul’daki o altı ay geride kalmıştı. Kınalıada’daki sahil evi de.

İki Taşçıyan, iki ev

Yıllar geçtikçe hikâye bir karışıklığı da beraberinde getirdi. Adada Taşçıyan adıyla anılan iki ayrı yapı vardı ve sık sık birbirine karıştırıldılar.

Biri Sarkis Efendi’nin Yarbaşı Sokağı’ndaki köşküdür. Zaman içinde büyütülerek yenilense de bugün hâlâ ayakta. Öteki Onnik Taşçıyan’ın sahildeki eviydi. Atatürk’ün adıyla anılan ev buydu ve 1991’de yıkıldı.

Kınalıada kıyısındaki köşkler ve Sirakyan İkiz Evleri.
Fotoğraf: M. Erem Çalıkoğlu, SALT Araştırma, CALIST0032 (hak sahibi Çalıkoğlu Ailesi). Kaynak

Bir hikâyenin evi

Bugün Kınalıada sahilinde yürürken o evi göremezsiniz. Ama adalılar hâlâ anlatır: zor bir zamanda kapısını açan bir adalıyı, o kapıdan giren misafiri ve aradan geçen yüz yılı.

Bazı evler duvarlarıyla ayakta kalır. Bazılarıysa yıkıldıktan sonra bile anlatılarda yaşamaya devam eder. Onnik Taşçıyan’ın evi de Kınalıada’da, adanın en sevdiği hikâyelerden biri olarak yerini koruyor.

Onnik Taşçıyan’ın evine ait bir fotoğrafınız, bir mektubunuz ya da büyüklerinizden dinlediğiniz bir anınız varsa dergimizle paylaşın. Bu hikâyenin eksik parçası belki bir aile albümünde duruyor.

Kınalıada’nın havadan görünümü.
Fotoğraf: M. Erem Çalıkoğlu, SALT Araştırma, CALIST0045 (hak sahibi Çalıkoğlu Ailesi). Kaynak

Kaynaklar

  1. Türkiye Turizm Ansiklopedisi, “Kınalıada”.
  2. Hikmet Abanoz, Ada Gazetesi’nde yayımlanan Taşçıyan yazısı.
  3. Ada Gazetesi, “Atatürk’e büyük saygısızlık!” (Hikmet Abanoz’un muhtarlığı ve anıt kampanyası).
  4. C. İstanbul Valiliği, “Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün İstanbul’daki İzleri”.
  5. Sözcü, “Atatürk’ün bağımsızlık yolu 2: İstanbul’daki altı ay”, 13 Mayıs 2019.
  6. Atatürk Ansiklopedisi, “İstanbul’un İşgali”.
  7. Erhan Afyoncu, “Fransızlara 100 yıl önce inen tokat gibi yazı: Kara Bir Gün”, Sabah, 14 Nisan 2019.
  8. Adalar Turizm Geliştirme Merkezi, “Kınalıada – Akasya Caddesi”.
  9. Hatırlayan Şehir, “Mısır Apartmanı” (Artin Macaryan ve Taşçıyan Köşkü).
  10. Gila Benmayor, “İstanbul’un Ermeni mimarları”, Hürriyet.
  11. Kültür Envanteri, “Surp Krikor Lusavoriç Ermeni Kilisesi, Kınalıada”.
  12. Gezenti Caner, “İstanbul’un Küçük Prensleri: Burgazada & Kınalıada” (kilise avlusundaki Taşçıyan mezarları).
  13. Wikipedia, “Berç Türker Keresteciyan”.
  14. Kültür Envanteri, “Berç Keresteciyan Köşkü”.
  15. Hrant Dink Vakfı, Kınalıadalı Ermeniler Konuşuyor – Sessizliğin Sesi VII (ileri okuma).

Fotoğraflar

  1. Kınalıada kıyısı, 2025: Jorge Franganillo, CC BY 4.0, Wikimedia Commons.
  2. Akasya Caddesi: Kayıhan Türköz, SALT Araştırma, TMKTH0248, açık erişim.
  3. Mustafa Kemal Paşa, Nisan 1919: fotoğrafçısı bilinmiyor, kamu malı, Wikimedia Commons.
  4. Alsancak Caddesi: Kayıhan Türköz, SALT Araştırma, TMKTH0239, açık erişim.
  5. Sirakyan İkiz Evleri ve kıyı: M. Erem Çalıkoğlu, SALT Araştırma, CALIST0032, açık erişim, hak sahibi Çalıkoğlu Ailesi.
  6. Kınalıada’nın havadan görünümü: M. Erem Çalıkoğlu, SALT Araştırma, CALIST0045, açık erişim, hak sahibi Çalıkoğlu Ailesi.

Yayınlanma Tarihi: 06 Kasım 2026  /  Son Güncellenme: 06 Kasım 2026


Bu yazı hakkında yazarımıza ve editörlerimize iletmek istedikleriniz mi var?
Aşağıdaki formu kullanarak kendisine ulaşabilirsiniz.
(Bu formdaki bilgiler, yazarımız ve editörlerimizin mail adreslerine iletilecektir.)


Çerezleri Yönetin!

Sitemizde sizlere daha iyi hizmet verebilmek, güvenlik ve sizi tanımak adına çerezler kullanmaktayız, detayları öğrenmek için buraya tıklayabilirsiniz.

Gizlilik Politikanızı ve KVKK Aydınlatma metnini okumak için buraya tıklayınız.

Eğer sitede gezinmeye devam edersiniz politikamızı onaylamış sayılacaksınız.