İstanbul’un imar planını hazırlamak üzere görevlendirilen Prost Büyükada için hazırladığı plan önerisini Şehir Meclisi’ne sunuyor. Plan notlarının tamamını aşağıda bulabilirsiniz. Aradan onlarca yıl geçmesine karşın hala bir imar planı bulunmayan Adalar için dikkatle ele alınması ve üzerinde düşünülmesi gereken bir belge olduğu kanısındayız. Büyükada’yı tamamen bir sayfiye yeri olarak ele alan ve bu yönde pek çok öneri sıralayan raporun konuya ilişkin çalışmalar yürütenlere önemli ipuçları vereceği muhakkaktır. Raporun yayınlanmasının ardından basında konu üzerine pek çok yazı da yer alıyor.
1941 Kasım ayının gazetelerindeki gezimize buyurun…
Şehir mütehassısı Prost tarafından hazırlanan Büyükadayı tanzim ve güzelleştirme plânı dün Şehir Meclisine verilmiştir. Plânı izah eden rapor adanın nasıl güzelleştirileceğini şöyle anlatmaktadır:
1 – Adaya vapurların yanaşışı. Halen vapurların adaya yanaşmasını temin eden yalnız bir tek iskele mevcuttur. Ve Adanın şimaI cephesinde yer almış olup eski mesken mıntakasının tam merkezindedir. Fakat senede 260 gün esen ve vapurların iskeleye yanaşmasını tehlikeli ve müşkül bir hale sokan şimal rüzgârlarına karşı maalesef tamamen açıktır.
Bundan başka bu şimal rüzgârları geceleyin vapurların iskeleye yanaşık durmalarına veya demirlemelerine de engel teşkil etmektedir.
Vakıa bu müşkülleri karşılamak ve aynı zamanda da Adanın muhtelif semtlerinin (Maden ve Nizam gibi) iskeleye olan uzun mesafelerini kısaltmak üzere biri Madende diğeri de Nizam’da olmak üzere iki yeni iskelenin tesisi fazla olarak da Yörükali yanında bir plâj iskelesinin kurulması meselesi de düşünülebilirse de bunun da aşağıda zikredilen bazı mahzurları olduğunu kaydetmek lâzımdır. Şöyle ki: inşaat yapma müşkülâtı çoğalacak iskelelere uğrama ve yanaşma dolayısile yolculuğun uzaması.
Bununla beraber Madende ikinci bir iskelenin yapılması elzemdir. Bu mevki; deniz adamlarına göre; tamamen mahfuz bir şekildedir. Ve fırtınalı zamanlarında yolcuların Adaya rahatça çıkışlarını; halen muhalif havalarda Heybeli önünde demirleyen vapurların da burada durmalarını temin edecektir.
Maamafih bir çarei hal olmak üzere diğer bir şekil de nazarı itibare alınmalıdır. Bu da: Haydarpaşada olduğu gibi şimdiki mevcut iskelenin önüne bunu şimal rüzgârlarından koruyacak bir dalgakıranın yapılmasıdır. Bu dalgakıran herhangi bir havada vapurların kolaylıkla iskeleye yanaşmalarını temin edeceği gibi yaz mevsiminde halkın kullandığı sandal, kotra ve emsali deniz vasıtaları için de güzel bir eğlence limanı vazifesini görebilecektir.
Halen kalabalık mesken mahallesi önünde vapurların emniyetle demirleyip durabilecekleri bir koy mevcut değildir. Ve yapılacak böyle bir tesisatın halkın büyük rağbet ve memnuniyetini celbedeceği muhakkaktır.
KARA NAKİL VASITALARI
Vapurların iskeleye kolay yanaşmaları ve halkın rahat çıkmaları meselesi tetkik edilirken adadaki kara nakil vasıtalarını da gözden geçirmek muvafık olur.
Vapur yolculuğun asgari bir zamana indirilmesi kadar adanın muhtelif ve uzak semtlerdeki halkın da en kısa bir müddetle de iskeleye gelmelerini temin de mühim bir meseledir.
Halen müsaade edilen yegâne nakil vasıtası arabalardır.
Bu nakil vasıtaları külfetli olduğu gibi adeden mahdut bir miktarda bulunduklarından ancak muayyen bir zümre tarafından istifade edilebilmekte ve bilhassa her gün işleri başına şehre gitmek mecburiyetinde kalan halk tarafından kullanılamamaktadır. Bunun için Adanın bir ucundan diğer ucuna kolaylıkla gidilebilmesini temin eden ve vapurların hareketlerine uygun seferler yapacak fakat aynı zamanda da adanın köy karakterini ihlal etmiyecek başka bir nakliye vasıtası düşünmek lâzımdır.
Bunun için elektrikle işliyen iki veya dört kişilik küçük arabaların bu vasıf ve kabiliyette olabileceği düşünülebilinir.
Avrupada bazı plâjlarda bunlardan istifade edildiği gibi 1937 Paris sergisinde de tecrübe edilmişlerdir.
Bunlar akümülatörler vasıtasile elektrik kuvvetini kullanan ve işletme için çok kârlı olan arabalardır. Bu vasıtalar diğer motörlü arabalarda olduğu gibi duman, yağ ve koku neşretmedikleri gibi hiç de gürültü yapmamaktadırlar. Bu servis ya Belediyeye veyahut da herhangi bir işletme şirketi tarafından tamin edilebilir.
İyi bir tarife her hususta adanın halkını tam manasile tatmin edebilir.
Diğer taraftan adanın yüksek yerlerine çıkışı temin etmek üzere finükülerlerden istifade varidi hâtır olabilir. Filvaki İsa (Hiristos) tepesinde Heybeliada İstanbul ve Anadolu sahili üzerine fevkalâde ve muhteşem bir nezareti vardır.
Bu sebeple bu fikir nazarı itibara alınmağa değer ve halen buraya yaya olarak çıkmak oldukça yorucu bir şeydir. Mamafih buna rağmen halkın mühim bir kütlesinin buna katlandığı görülmektedir.
Yalnız böyle bir tesisatın mali cihetten işletmesinin kabil olup olmadığını anlamak için derin ve hususi bir etüt yapılması lâzımdır.
Fünükülerin hareket noktası Kadıyoran caddesi ile Haskalfa sokağının birleştiği nokta olacak ve müntehası da tepenin üzerindeki geniş bir düzlükte nihayet bulacaktır ki bu düzlüğün üzerinde de bir lokanta ve otel tesis edilecektir.
İSKELE CİVARININ TANZİMİ
Adanın güzel manzaralı ve eğlenceli yerlerinden bir olmak itibarile iskele civarı çok kalabalık olmakta bazı anlarda ve vapurların iskeleye yanaşmalarında akın o kadar çok olmaktadır ki yürümek bile güç bir şekil almaktadır. Bu itibarla vapurlardan çıkan yolcuların çıkışını kolaylaştırmak ve gezenlere hoş bir gezinti temin etmek için iskele civarının mahsus bir şekilde ıslahı lâzımdır.
Diğer taraftan 100 metrelik bir kutur dahilinde mevcut binalar orta ve mütevazi bir şekildedir.
Burada yol istikametleri de çok gelişi güzel bir vaziyette olup ıslah edilmeleri mutlak surette lâzımdır. Düşünülen bu plânla bu kalabalık mıntakanın bütün icap eden vasıfları ile bir yaşama merkezi haline ifrağı istihdaf edilmiş ve bunun için de yarı inşa edilmiş bir vaziyette olan bu mıntakanın istimlâki cihetine gidilmiştir.
Aynı zamanda aşağıdaki tekliflerin de serdi muvafık görülmüştür.
1 – Denizin ve yakınındaki adaların görünüşlerine mani olan iskele binasının yıktırılması.
Bu bina plânda gösterildiği veçhile hafifçe geride yeniden inşa edilecektir.
2 – Çiçek pöluzları ihtiva eden ve iskeleye gidişi temin eden geniş bir yolun vücude getirilmesi.
Geride çirkin manzaralı inşaatların hedmine bunların yerine tam ağaçlıklı bir halk bahçesinin tesisi.
3 – İskelenin garbında; deniz cihetinden ve halk bahçesinden girişleri olan sinema, lokanta ve oyun salonları da bulunan bir gazinoyu ihtiva eden bir zevk ve eğlence mahallinin tesisi.
4 – Kalabalık yerlere çok uzak olan Yürükali plajından başka bu gazinonun yakınında ikinci küçük bir plâj tesis edilebilir.
Bütün bunlardan evvel buradaki lağım meselesini tetkik etmek ve bunların denize dökülecekleri yeri kati bir şekilde tesbit ve ıslah etmek lâzımdır.
5 – Balıkçı caddesi boyunca ve son yangın yerinde üstü kapalı bir Pazar yeri ihdası. Bu pazar yeri günün muayyen saatlerinde gıdai maddeler satılacak ve bu saatler haricinde diğer bir işde kullanılabilecek bir şekilde yapılacaktır.
6 – Bu çarşının önünde ve yolcuların çıkış yerinin yakınında araba ve eşekler için bir durak yeri tesbit edilmiştir.
7 – Bu suretle vücude getirilecek yeni meydanın etrafı zemin katları portikli inşaatlarla çevrilecektir.
8 – Meydanın nihayetinde bir Otel için de bir yer ayrılmıştır.
YOLLARIN ISLAHI
İmar plânı adaya bir sürü gezinti yolu kazandıracak muhtelif mühim ameliyeleri ihtiva etmektedir.
GEZİNTİ RIHTIMI
İskelenin her iki yanında halen mevcut rıhtım genişletilmeli ve şarka doğru uzatılmalıdır.
Bu mevkide denizin derinliği çok az olduğundan az bir imlâ ile projenin tatbiki kolaydır. Bu rıhtım 25 m. genişliğinde ve yeşil çimenli olacaktır. Çiçek tarhları da burada yer alabilirler. Bu rıhtım boyunca yapılacak inşaat bir mimari servitüdüne tabi olacaklardır. Gezinti rıhtım nihayetinde (evvelce) teklif edilen dalgakıran yapılmadığı takdirde) kayıklar için sığınılacak bir yer yapılacaktır.
Bundan sonra halen mahallinde mevcut rıhtım genişletilecek ve Kesedar sokağına kadar uzatılacaktır. Kozalak sokağından itibaren rıhtıma amut istikamette büyük bir gezinti yolu Nevruz tepesine yeşil bir perspektiv’i olmak üzere aynı genişlikte bu tepeye kadar gidecektir. İskelenin tam karşısında adanın merkezine doğru başka bir yol da vücude getirilmiştir. Bu yolun ağaçlıklı tepeler üzerine çok güzel perspektivi olacak ve iki taraf yamaçlarının üzerinden geçecektir.
Bu gezinti yolunun geniş bir kısmı bilhassa yayalara mahsus olacak ve doğruca Luna parka müntehi olacaktır. Buradan itibaren yolun üst kısmı sade bir yol halinde devam edecektir.
Tur yolu: Halen arabaların takip ettiği bu yolun istikameti haliyle bırakılmış sadece sıra ağaçlı bir yaya kaldırımın inşasına müsait olacak veçhile genişletilmesi münasip görülmüştür. Asgari arzı 15 m olacaktır. Bu yaya kaldırımları üzerinde ayrıca dinlenme kanapeleri de olacaktır.
Nizam ciheti: Teferrüat kabilinden talî derecede olarak burada diğer bir takım yol işleri de nazarı itibare alınmıştır. Bunlardan maksat halen yamaçların muhtelif yüksekliklerinde yapılmış, fakat esaslı ve bilhassa arabaların geçmesine müsait yoldan mahrum köşkleri ve bu meyanda inşaata salih bir vaziyette olmalarına rağmen sırf bu yolsuzluk yüzünden lâyık oldukları kıymet ve itibarı bulamamış arsaları kıymetlendirmek ve adanın bu kısmını daha fazla bir inkişaf kabiliyeti vermektir.
Nizamın sonunda vâdi boydan boya bir yeşillikle çevrilmiştir. Buraları normal inşaata elverişli olmadıklarından üzerinde hiçbir inşaat yapılmıyacak, yalnız ağaç dikilecektir.
Maden ciheti: Halen Nevruz’a çıkan yol çok dik meyillidir. Bu meyli azaltmak üzere plânda azami yüzde on meyilli iki yeni yol gösterilmiştir. Bunlardan bir tanesinin garba ve diğer adalar üzerine, Anadolu sahiline birer nezareti olacaktır.
Bu yollar gezgi mahallinde olacak ve Adanın çamlık kısımlarından geçeceklerdir. Tur yoluna muvazi olarak tali derecede diğer bir yol da inşaata elverişli elyevm hal, bir sahadan geçirilmiştir.
Bu yol az meyilli olacaktır. Plânda yeni bir yol daha vücuda getirilmiş ve diğerlerinin genişlettirilmesiyle de iktifa edilmiştir.
Serbest sahalar: 1 – Evvelce de zikredildiği gibi iskele civarında bir halk bahçesi tesis edilecek ve bu suretle mühim bir istirahat ve gezinti ihtiyacı karşılanmış olacaktır.
2 -Halen aşağı yukarı tam manasiyle serbest olan bir mevkide Çınar meydanı yanında bir meydan vücuda getirilecektir.
Nizam cihetinde evvelce zikredilen iki saha: Nevruz mevkii ismi verilen tepe ağaçlandırılacak ve garba nazır yamaca bilhassa çam dikilecektir. Plânda tahdit edilen hudutlarda yeni inşaat tamamile menedilecektir.
Estetik şartları ihtiva edecek bir gazino inşasına istisnai olarak müsaade edilebilir.
Mevcut futbol sahasının yakınında nezareti güzel bir teras düşünülmüştür.
Maden ciheti: Vadide bir yeşillik ihdası düşünülmüş ve sahile de yeşil bir yol ile bağlanmıştır.
İskelenin civarında yapılması kararlaştırılan (Belediye gazinosu, otel, kapalı çarşı) gibi inşaatlardan başka umumun menfaatine ve istifadesine hâdim bazı binalar için de muhtelif yerler ayrılmıştır.
– İsa (Hiristos) tepesinde Otel – Restoran,
– Nizamda Dilin ucunda gazino,
– Nevruz mevkiinde halk bahçesinde bir gazino.
Luna park, Yörükali ve İsa tepesi mevkilerinde halen birbirinin aynı olarak mevcut ahşap gazinolar yıktırılacak ve yangına karşı tamamile emin olacak şekilde kâgir olarak yeniden yapılacaklardır.
Mevcut yeşillik ve ağaçlıklar itinalı bir şekilde muhafaza edilmeli ve bakılmalıdırlar. Senjorj manastırının etrafına ve Nevruz mevkiine yeniden çam ağaçları dikilmelidir.
Arazinin hususiyetleri nazarı itibara alınarak koruların ve ağaçlıkların yeni bir etüdü yapılmalıdır.
PLÂJLAR
Halen Adada iki plâj olup biri madendedir. Ve halk tarafından pek az rağbet görmektedir. Diğeri ise Yürükalide olup manzarasının güzelliği ve bütün rüzgârlardan mahfuz olması gibi hususi vasıfları dolayısiyle evvelkinin aksine olarak büyük bir rağbet görmektedir.
Arazinin bu teşekkülâtı bu plâjın inkişafına fevkalâde müsaittir. Ve bunun için şimdiden tertibat alınması lâzımdır. Burada denizin derinliği az olduğundan birincisine uygun ve aynı evsafta yeni bir plâj vücuda getirmek de kolay bir iştir.
Bundan sonra yukarıda da zikredildiği gibi yeni gazinonun yanında da küçük bir plâj tesis edilecektir.
MEKTEPLER
Bugünlerde ihtiyaçlarını etüdle tesbit edecek olan Maarif Vekâletinin alâkadar servislerile anlaşarak yeni mektep inşaatına elverişli sahalar tayin edilecektlr
SU VE KANALİZASYON
Gerek İçme, gerekse ev ihtiyacına mahsus suların temini ve umumi lağım mecralarile bunların tahliyesi işleri bilhassa hususi ve ciddi bir surette salâhiyetli fen adamları tarafından tetkik edilmelidir.
MEZARLIKLAR
Yeni mezarlıklar vücuda getirilmek üzere halen projeler yapılmaktadır. Bunlar tenha semtlerde her mesken mıntakasından uzakta ve az görünür mevkilerde yer alacaklardır.
Bu mevkilere fazlasile ağaç dikilecektir. Daha evvelden yağmur sularının rasyonel bir derenajı yapılacaktır.
SINAİ MÜESSESELER, DEPOLAR VESAİRE
Plânda işaret edilen kalabalık mesken mahallinde bu nevi inşaat menedilecektir.
Aynı zamanda ahırlar ve buna mümasil koku vesaire ile etrafı taciz edebilecek inşaat ve müesseseler de menedilmişlerdir. Sınai müesseseler ve odun kömür depoları gezinti rıhtımından uzak olarak Maden cihetinde yer alacaklardır. Bu müesseseler ne koku, ne de duman neşretmiyeceklerdir. Ve her hususi ahvalde estetik servitüdlere tâbi olacaklardır.
Kalabalık mesken sahası içinde inşaat bitişik ve yol boyunca yapılabilirler. Bununla beraber inşa edilen kısım hiç bir suretle sahanın yüzde 60 şını aşmıyacaktır. Binalar iki kattan fazla olamaz. Ahırlar veya zirai veya sınai müesseseler bu saha dahilinde menedilmişlerdir. Çatılar ya teras şeklinde olacak veya İstanbulda eskiden müstamel meyilde yapılacaktır.
MÜNFERİT MESKEN SAHASI
Plânda portakal rengi ile gösterilmişlerdir. Bu sahada yol çizgisi boyunca hiç bir inşaata müsaade edilemez. Bina çizgisi yol çizgisinin asgari 5 m. arkasında olacak ve binalar arasındaki boş saha mutlaka zarif bir çiçek bahçesi halinde tanzim edilecektir.
Aynı zamanda her inşaat iki yanında komşu hudutlardan asgari 4 er metre mesafede olacaktır. Bütün inşaat sahası hiç bir zaman umum arsa sahasının yüzde yirmi beşini aşmıyacaktır.
Bu iki inşaat mıntakasının haricinde hiçbir yerde yeni bir inşaata izin verilmemelidir.
İskân mıntakasının ölçüsüz bir şekilde genişlemesi şayanı memnuniyet değildir. Yol, kanalizasyon, vesair masrafları bu takdirde çok mühim bir külfet teşkil edebilirler. Aynı zamanda kâfi miktarda her türlü suyun temini de oldukça nazik bir meseledir.
Bütün bu sebeplerden dolayı yeni inşaatlar A ve B olmak üzere iki mıntakada tahdit edilmişlerdir.
İstisnai olarak bu mıntakalar haricinde aşağıdaki gibi bazı şartlar dahilinde yeni inşaatlara izin verilebilir.
1 – İnşaatlar 4000 metre murabbaı büyüklükte olan sahalarda yapılabilir. Arazi sahibi ya kuyu veya sarnıç vasıtasile sahasının su alimantasyonunu kendisi temin edecektir. Aynı zamanda da lağım sularının terkedileceği bir çukur kazdırılacaktır. Bu çukur bina hudutlarından en aşağı 15 m mesafede ve kuyu veya sarnıçtan da 20 m mesafede olacaktır. Aynı zamanda arsa sahibi elektrik enstalasyonu da yaptıracaktır. Ayriyeten manzaraya uygun olması ve bol ağaçlarla çevrilmiş olmalıdır. Azami irtifaı iki kat olacaktır.
Vakıt, 15/16 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Cumartesi/Pazar
Büyükadada, oldukça geniş bir arazi parçasının yeşil saha olarak ayrılması kararlaştığını siz de benim gibi gazetelerde okumuşsunuzdur. Ne vakit Adalardan bahsedilse, evvelâ, hatırıma:
Adalardan bir yar gelir bizlere şarkısı gelir. Kaç kişiye Adalardan yar gelmiştir, bilmiyorum. Hattâ, benim bildiğim, yazın, İstanbuldan Adalara yar gider, sevgililer orada buluşurlar. Bu cihet bize Iâzım değil. Benim bahsetmek istediğim şey, Adanın, yâni Büyükadanın Dil mesiresidir. Allah kimseyi dile getirmesin amma Adadaki Dile gelmek güzel bir şeydir.
Son yıllarda, gidip görmüş iseniz, siz de, benim gibi hüzün duymuşsunuzdur. Çünkü, Adanın Dil mesiresi denen kısmı üzerindeki çamlar gittikçe seyrekleşmekte ve kötüleşmektedir. İtiraf etmeli ki, biz, Adayı uzun yıllar bakımsız bıraktık. Bilhassa çamlar, kesildi, yandı veya hastalıktan kurudu, kavruldu, kaldı.
Bence, Adanın imarı mevzuu ele alınırken, Dil, ayrı bir iş olarak göz önünde tutulmalıdır. Adanın güzel, çok güzel bir yeri Dildir. Acaba, müstakbel imar plânında, Dil için, ne gibi tasavvurlar var? Burasından, azami istifade edilmek çaresi elbette düşünülmüştür.
Manzara olarak da, Adanın en güzel tarafı Dildir. Bütün Marmarayı güneşi, gurupu buradan harikulâde güzel seyredebilirsiniz. Biraz alt tarafı Yörükali plâjıdır. Bu plâjla Dil tam bir manzume teşkil eder.
Büyükada iskelesinden Dile olan mesafe az değildir. Yürükali plâjına yapılacak bir vapur iskelesi ile bu uzaklık giderilecektir. Bizce, asıl yapılacak şey, Dil üzerine bir büyük ve modern otel inşa etmektir. Plâj, hemen yanıbaşındadır. Burada inşa olunacak bir otelin, masrafını kısa bir zamanda ve derhal çıkartacağı muhakkaktır.
Avrupa harbi bittikten ve normal zamanlar avdet ettikten sonra İstanbulun imar plânının sür’atle tahakkuka doğru koşacağı muhakkaktır. O vakit, Adanın imarı, herhalde ön plâna alınacaktır. Aksi halde, Ada, gittikçe rağbetten düşecek, herkes, daha ziyade, Anadolu sahili sayfiye ve otellerine gidecektir. Bugünkü hal de budur.
Adanın en mühim halli lâzım davalarından biri de vapurudur. Bugünkü vapurlar, çok geri nakil vasıtalarıdır. Doğru postalar bir saatte, diğerleri bir buçuk saatte gidiyor. Sabah akşam hesap ediniz. Üç saat yolda geçiyor. Ada iskelesinden evinize kadar geçecek zamanı ve Köprüden işinize gidinciye kadar geçecek zamanı da hesap ederseniz, en az günde dört saatinizi yola çıkaracaksınız, demektir.
Bugünkü iş ve hayat şartları, günde dört saatin yola verilmesine tahammül gösteremez.. Binaenaleyh, Adaya daha seri vapurlar işletilmek kat’i bir zarurettir.
Ada, bol suya, bol ve ucuz suya da kavuşmuş değildir. Akar su yoktur. Artık, medeni bir sayfiye şehri için suyun ne derece lâzım geldiğini dahi işarete lüzum yoktur.
Eğer, Adanın bu noksanlarını tamamlamazsak, gitgide, o güzel diyar bir meçhul olarak kalacaktır.
Yazık!
Son Telgraf, 24 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Pazartesi
Büyükadanın güzelleştirilmesi hakkında Şehircilik mütehassısı M. Prost tarafından hazırlanan bir proje dün Şehir Meclisine verilmiştir. Buna nazaran biri Maden’de diğeri Nizam’da birer yeni vapur iskelesi yapılacak ve Yörük Ali iskelesi tanzim olunacaktır. Şimdiki vapur iskelesi önünde Haydarpaşada olduğu gibi bir dalgakıran inşa edilerek Şimal rüzgârlarından korunulması da ileri sürülmektedir.
Projede; Adanın muhtelif semtlerin deki halkın kolaylıkla iskeleye gelmelerini temin için Belediyece akimülatörle işliyen elektrikli arabalar kullanılması istenilmektedir. Fakat Şehir Meclisi Encümeni bunu çok masraflı bularak elektrikli arabalar yerine Adada cam yerine mika konulmuş veya açık otobüsler işletilmesini istemiştir. Ayrıca Kadıyoran caddesi ile Haskalfa sokağının telaki noktasından İsa (Hıristos) tepesine dişli tramvay işletilmesi ve Belediyece bu tepede bir lokanta tesis olunması projede istenilmektedir. Yine projeye göre mevcut vapur iskelesi binası yıkılmalı ve geride yeni bir iskele binası inşa olunmalıdır. Vapur iskelesinden çıkınca karşılaşılan dükkânlar da yıkılıp İskele Meydanı genişletilmelidir. İskelenin Garbında sinema, lokanta ve oyun salonları bulunan bir gazino yapılmalıdır. Balıkçı caddesi boyunca ve son yangın yerinde üstü kapalı bir “Pazar Yeri” yapılmalı, tahta dükkânlarla tepedeki Luna Park yıktırılıp kâgir yapılmalıdır. Yine projeye nazaran Nevruz Tepesi ağaçlandırılacak, mevcut futbol sahasının yakınında bir teras ile çocuk oyun yerleri yapılacaktır. Dilde bir gazino, Yörük Alide yeni bir plâj ve gazino, tenha semtlerde yeni mezarlıklar yapılacaktır. Adanın kalabalık mesken mıntakasında yeniden yaptırılacak binalar kat’iyyen iki kattan fazla olmıyacak ve inşaat sahanın yüzde altmışını aşmıyacaktır. Evlerin çatıları muhakkak teraslı veya meyilli olacaktır. Münferit inşaat mıntakasında ise evler bahçeli olacak ve aralarında dörder metre mesafe bulunacaktır. İnşaat arsanın yüzde yirmi beşini aşmıyacaktır. Büyükadada yalnız bu iki mıntakada inşaat yapılacaktır. Ve inşaatlar en az dört yüz metre murabbalık sahalarda yapılacaktır. Arazi sahipleri ya kuyu veya sarnıç vasıtasiyle sahalarının suyunu ve elektriğini temine mecbur olacaklardır.
Şehir Meclisi projeyi yakında tetkik edecektir.
Son Telgraf, 15 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Cumartesi
Adanın imar plânına dair mütehassıs Prost’un projesinde, fevkalâde şeyler var. Meselâ, Adada etrafı açık, sayfiye mahallelerine mahsus otobüler işletilecekmiş.! Etrafı açık otobüs asıl şehir dahilinde işletilmek lâzım. Çünkü, bu arabalar, kimbilir, kaç yolcu alır.
Etrafı kapalı otobüsler 30-35 kişi aldıktan sonra…
Ahmet Rauf
Son Telgraf, 24 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Pazartesi
Büyükadanın tanzim ve güzelleştirilmesi için şehircilik mütehassısı mimar Prost tarafından hazırlanan plan ikmal edilmiş ve Prost bu programı izah eden raporunu da İstanbul Belediyesine vermiştir.
Bu rapora ve plâna göre Büyükadaya vapurların fena havalarda yanaşmasının müşkülâtı karşısında Haydarpaşada olduğu gibi şimal rüzgarlarını önleyecek bir dalgakıran inşası, kara nakil vasıtaları için elektrikle müteharrik dört kişilik arabalar konması ve bunların hareket noktası olarak Kadıyoran caddesi ile Haskalfa sokağının telâki noktası, müntehasının da tepenin üzerindeki düzlüğün olması düşünülmektedir.
Diğer taraftan iskele meydanı da esaslı bir şekilde tanzim edilecek ve genişletilecektir. Bu meydanın tanziminde diğer adaların görünmesine mani olan iskele binasının yıkılması, iskeleye girişi temin eden geniş bir yol vücude getirilmesi, bu sahada sinema, lokanta ve oyun salonlarını ihtiva eden bir eğlence mahallinin tesisi, Yürükali plâjından başka iki küçük plajın daha inşası, Balıkçı caddesi üzerinde üstü kapalı bir pazar yeri yapılması, gezinti rıhtımı, Tur yolu, Nizam ve Maden cihetlerinin tanzimi, Nizam cihetinde Nevruz tepesinin ağaçlandırılması planın esaslarını teşkil etmektedir. Ayrıca Hıristos tepesinde bir otel, Nizamda ve Leylekucunda bir gazino, Nevruz tepesinde Halk bahçesinde bir gazino yapılacaktır.
Vatan, 15 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Cumartesi
Büyükadada Karanfil mahallesinde 44 yapı ve 41 pafta ve 175 numaralı mecmuu 10 bin arşından ibaret olan arsa, bostanın bir kısmının “yeşil saha” haline ifrağ olunması Belediye Reisliği tarafından kararlaştırılmıştır.
İkdam, 17 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Pazartesi
Büyükadada Karanfil mahallesinde 44 yapı ve 41 pafta ve 175 numaralı mecmuu 10 bin arşından ibaret olan arsa, bostanın bir kısmının “yeşil saha” haline ifrağ olunması Belediye Reisliği tarafından kararlaştırılmıştır.
Son Telgraf, 16 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Pazar
Belediye Reisliği yeniden bazı yerlere umumi saatler asmağı kararlaştırmıştır. Bu meyanda Büyükada, ve Üsküdar meydanlarına da birer saat asılacaktır.
Son Telgraf, 11 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Salı
İmzası mahfuz tutulan bir tanıdığımız yazıyor:
“Adalarda yumurta fiatlerinde de son günlerde bir ihtikâr başladı!… Adada 4,5 kuruştan aşağı yumurta alamıyoruz. Üstelik aldığımız yumurtaların ekserisi çürük ve cıvık çıkıyor, halbuki Beşiktaşta, Balıkpazarında bir yumurta 3 3,5 kuruşadır. Adalar Belediyesi ve alâkadar memurları bu ihtikârı da görmüyorlar mı?”
Son Telgraf, 15 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Cumartesi
Dünkü fırtına esnasında suların cereyanına kapılan bir motörün dün Hayırsızadalardan birine düştüğü ve istimdad işaretleri verildiği bildirilmiştir. Bunun üzerine kazazedeleri kurtarmak üzere kuvvetli bir römorkör tahrik edilmiştir. Gece geç vakte kadar bu hususta bir malûmat alınamamıştır.
Cumhuriyet, 28 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Cuma
Hayırsızadaya düşen bir motörün imdadına römorkörler gönderildiğini dünkü nüshamızda yazmıştık. Gece telsizle verilen haber üzerine Bandırmadan gelmekte olan Sus vapuru kazazede motörü aramış ve Hayırsızada önünde bulmuştur. Beşiktaş iskelesinden hareket eden ve Şile limanına bağlı olan Semerei Gayret isimli motörün dört kişilik mürettebatı kurtarılmış ve Sus tarafından getirilmiştir.
Cumhuriyet, 29 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Cumartesi
Evvelki gün saat 13 de Beşiktaş iskelesine bağlı duran Şile limanına kayıtlı “Semerei Gayret,, yelkenlisi havanın bozuk olması yüzünden, çımalarını koparmıştır.
Suların cereyanına kapılan yelkenli Hayırsız ada açıklarına doğru sürüklenmiştir.
Bu esnada oradan geçmekte olan (Sus) vapuru yelkenliyi arkasına bağlayarak limana getirmek istemiştir. Fakat yelkenlinin çımalarının kopmuş olması yüzünden yelkenliyi yedeğinde getirememiştir. Yalnız yelkenlide bulunan 4 tayfayı gemiye almıştır.
Terkedilen yelkenli bütün araştırmalara rağmen hala bulunamamıştır.
Yeni Sabah, 29 Son Teşrin (Kasım) 1941, Cumartesi
Dün akşama doğru henüz hüviyeti anlaşılamıyan bir motör, hayırsız adaya düşmüştür. Marmaradan geçen gemilerdeki tayfalar uzaklardan imdat istiyen sesler duymuşlar, fakat bir türlü imdat istiyen motörü bulamamışlardır.
Bunun üzerine adalara haber verilmiş ve buradan mıntaka liman reisliğine telefonla vaziyet bildirilmiştir. Liman reisliği kaza haberini alır almaz derhal hayırsızadaya imdat motörü göndermiştir.
Kazaya uğrayan motörün parçalandığı, içindekilerin kurtularak karaya çıktığı sanılmaktadır.
Vakıt, 28 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Cuma
Büyükadada Altınordu caddesinde 7 numarada Balıkçı Enver Gülten ile, Büyükadada arabacı Şefkati Demir evvelce aralarında cereyan eden bir kavgayı yeniden tazelemişler, neticede Şefkati bıçağını çekerek Enveri üç yerinden ağır surette yaralamıştır. Şefkati yakalanmış, Enver hastahaneye kaldırılmıştır.
İkdam, 12 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Çarşamba
Evvelki gün, Büyükadada bir yaralama vak’ası olmuş, bir seyyar satıcı arkadaşını bıçakla tehlikeli surette vurmuştur.
Büyükadada, Altınordu caddesinde 7 numaralı evde oturan Enver adında bir seyyar satıcı, Kumsal caddesi sakinlerinden arabacı Şevketle bir alacak meselesinden dolayı dargın bulunmaktadır.
Evvelki gün İskele civarında birbirlerine tesadüf eden Enverle, Şevket dargınlıklarına sebeb olan bu alacak meselesini tekrar tazelemişler ve bu yüzden birbirlerine karşı ileri geri söylenmeğe başlamışlardır.
Bir müddet devam eden bu münakaşa nihayet bir kavga halini almış ve bu arada Enver bıçağını çekerek Şevketin üzerine atılmıştır. Bu tecavüz neticesinde Şevket üç yerinden ağır surette yaralanmış ve kanlar içinde yere serilmiştir.
Hadiseyi müteakib vak’a yerinden uzaklaşan carih, zabıta tarafından yakalanmış, hakkında takibata başlanmıştır.
Yarası ağır olan Şevket, Numune hastanesine nakledilmiştir.
Son Posta, 12 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Çarşamba
Büyükadada Altınordu caddesinde 7 numarada oturan 1324 doğumlu balıkçı Enver ile Kumsal sokağında 24 numarada oturan arabacı Şevket Demir birbirlerile geçinemediklerinden dün akşam saat 13 de iskele civarında karşılaşıp kavga etmişlerdir. Neticede Şevket Demir balıkçı Enveri bıçakla üç yerinden yaralamıştır. Suçlu yakalanmış, Enver tedavi altına alınmıştır.
Son Telgraf, 11 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Salı
Yardımsevenler Cemiyetinin Büyükada şubesi, dün Atatürkün 3 üncü ölüm yıldönümü münasebetile, hayırlı bir teşebbüste bulunmuş, Büyükadadaki bütün fakir halka, külliyetli miktarda fasulye ve bulgur tevzi etmiştir. Yardımsevenler Cemiyetinin bu güzel hareketi muhitte çok müsaid bir intiba bırakmış, bilhassa fakir halk bundan çok sevinmiştir.
Son Posta, 11 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Salı
Tıb Fakültesi beşinci sınıf talebeIerinden 2542 numaralı Ali Akçakaya aramızdan ebediyen ayrılmıştır. 20/11/941 perşembe günü kendisini seven arkadaşları tarafından Heybeliadada ebedi medfenine kaldırılmıştır. Ailesine, akrabalarına, arkadaşlarına sabırlar dileriz.
Cumhuriyet, 21 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Cuma
Mahkemei Temyiz reisi merhum Bay Ali Rıza haremi ve Ticaret Mektebi müderrislerinden İbrahim Camii hemşiresi ve Büyükadada eczacı Şinasi Rıza ile İş Bankası Beyoğlu şubesi muhasebecisi Feridun Birbilirin anneleri salihatı nisvandan Bayan Memnune Birbil vefat etmiştir. Cenaze merasimi 27 ikinciteşrin perşembe günü öğle namazında Yenicamide yapılarak Sirkeciden vapurla Büyükadadaki aile kabristanına nakil ve defnedilecektir. Cenabı Hak gariki rahmet eyliye.
Cumhuriyet, 27 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Perşembe
Heybeliadada Hazineye ait 8 adet evin enkazı satılacaktır. İstiyenlerin 5/12/941 Cuma günü saat 14 de malmüdürlüğünde müteşekkil satış komisyonuna müracaatları.
İkdam, 26 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Çarşamba
1/12/941 pazartesi gününden itibaren Büyükadadan saat 5.50 de Heybeliden 6.00 da Burgazdan 6.15 de Kınalıdan 6.30 da hareketle Köprüye 7.20 de varmak üzere muvakkaten ilâve bir sefer yapılacaktır. Bu ilâve sefer pazar günleri yapılmayacaktır.
İkdam, 30 İkinciteşrin (Kasım) 1941, Pazar
Yayınlanma Tarihi: 28 Ekim 2026 / Son Güncellenme: 06 Kasım 2026
Sitemizde sizlere daha iyi hizmet verebilmek, güvenlik ve sizi tanımak adına çerezler kullanmaktayız, detayları öğrenmek için buraya tıklayabilirsiniz.
Gizlilik Politikanızı ve KVKK Aydınlatma metnini okumak için buraya tıklayınız.
Eğer sitede gezinmeye devam edersiniz politikamızı onaylamış sayılacaksınız.