Paylaş
Tüm Sayılar      2026      Sayı 254 - Ağustos 2026      Tuvallerde Yaşayan Adalar

Tuvallerde Yaşayan Adalar


Çamlar arasından süzülürken mehtâb, neydi o akşam Adalar

Muzaffer İlkar

İstanbul’un incileri diyebileceğimiz Adalar, 19. yüzyılın sonlarından itibaren sanayi ve şehir hayatının yarattığı dönüşümün uzağında, bozulmamış doğasıyla birçok sanat dalına ilham kaynağı olduğu gibi Türk ressamları için eşsiz birer açık hava atölyesi niteliğindedir. Denizle karanın birleştiği çizgiler, çam ormanlarının arasından süzülen ahşap konaklar ve İstanbul’un kendine özgü ışığı, ressamların paletlerine önemli ölçüde yön vermiştir. Ancak her sanatçı Adalar’ı kendi dönemi, üslubu ve iç dünyasının penceresinden görmüş, kimisi kaybolan değerlerin kaydını tutarken, kimisi halk kültürünün renkli dünyasını tuvallerine taşımıştır.

Türk edebiyatında onlarca şiire, Türk müziğinde dilimizden düşmeyen birçok şarkıya konu olan Adalar’ın Türk resminde de ressamlara ilham kaynağı olduğunu görüyoruz. Bunlardan bazıları Hoca Ali Rıza, Mehmet Ali Laga, Bedri Rahmi Eyüboğlu ve Ahmet Yakupoğlu’dur.

Bu dört ustanın Adalar resimleri karşılaştırıldığında, Türk resim sanatının üslup değişimleri net bir şekilde izlenebilmektedir. Asker ressamların izlenimci ve dingin doğa gözlemlerinden, erken Cumhuriyet döneminin belgeselvari gayreti, oradan modern resmin renkli ve halk kültüründen beslenen nakışsı dünyasına uzanan bir köprü kurulduğu gözlemlenebilmektedir.

Bir “İstanbul Ressamı” ve “Hocaların Hocası” sıfatıyla bilinen Hoca Ali Rıza (1858-1930), Türk peyzaj geleneğinin en önemli temsilcilerinden olmakla birlikte: İbrahim Çallı, Ruhi Arel, Feyhaman Duran, Hikmet Onat, Hüseyin Avni Lifij, Nazmi Ziya Güran, Namık İsmail, Sami Yetik ve Ali Sami Boyar’ın bulunduğu 1914 Kuşağı dediğimiz önemli bir neslin oluşmasında başrol oynayan isimdir. İstanbul’un yüzlerce bölgesini resmeden Hoca Ali Rıza, özellikle Üsküdar, Kadıköy ve Adalar’a özel bir yer ilgi göstermiştir.

Adalar konusunda en fazla eser veren isimlerden olan Hoca Ali Rıza, Adalar’ın tabiat özelliklerini resmetmiş, oradaki sosyal hayata dair de ipuçları vermiştir. Onun eserlerinde kıyıdaki derme çatma bir ahşap kulübe, suya sarkan sakin bir iskele yahut kıyıya çekilmiş küçük sandalları ve suyun üzerindeki titrek gölgeleri görebilirsiniz. Özellikle Hoca Ali Rıza’nın eskizlerinden 1900’lü yıllarında başındaki Ada mimarisi hakkında fikir sahibi olmak mümkündür.

Hoca Ali Rıza, “Ada’dan Evler”, (Yapı Kredi)

Hoca Ali Rıza, “Büyükada Dil Burnu”, (Süheyl Ünver)

Hoca Ali Rıza, “Çamlıca’dan Adalar”, (Ankara Milli Kütüphane)

Hoca Ali Rıza, “Heybeli’de”, 1911, (Ankara Milli Kütüphane)

Hoca Ali Rıza, “Heybeli’de” 1912, (Ankara Milli Kütüphane

Hoca Ali Rıza, “Heybeliada”, 1913, (Ankara Milli Kütüphane)

Hoca Ali Rıza, “Kınalıada”, 1916, (Süheyl Ünver)

Hoca Ali Rıza, “Üsküdar’da Karacaahmet civarında Duvardibi yakınındaki kahvelerden birinden Adalar’a bir nazar”, (Ankara Milli Kütüphane)

1878 yılında Trablusgarp’ta doğan Mehmet Ali Laga ise Türk resim sanatının erken dönem ve asker ressamlar kuşağının temsilcilerindendir. Kuleli Askeri İdadisi ve Harbiye’deki eğitimi sırasında Hoca Ali Rıza’nın öğrencisi olmuş, onun doğa sevgisinden ve desen gücünden derinden etkilenmiştir. Hocası, Ali Rıza’nın peyzaj çalışmaları onun eserlerinde kendisini net bir şekilde göstermektedir. Bunun en güzel örneği de “Adalar” isimli çalışmasıdır.

Mehmet Ali Laga, “Adalar”, (Dilek-Hulki Kahvecioğlu)

Türk resim, şiir ve yazı hayatının çok yönlü şahsiyetlerinden biri olan ve 1911 yılında Trabzon’da dünyaya gelen Bedri Rahmi Eyüboğlu, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi’ne girerek Nazmi Ziya Güran ve İbrahim Çallı gibi ustalardan ders almıştır. Sonraki süreçte ise Paris’e giderek kübizm ve modern sanat akımlarının temsilcilerinden André Lhote’nin atölyesinde çalışarak sanatsal çizgisini geliştirmiştir. D Grubu’nun temsilcileri arasında da olan Eyüboğlu, özellikle yaptığı Anadolu gezilerinde sanatını Anadolu insanı, yaşayışı ve kültürel motiflerine doğru çevirmiş, eserlerinde de sıkça yer vermiştir. Onun en güzel örneklerinden birini de 1931 yılında yaptığı “Adalardan Bir Yar Gelir” isimli eserinde görüyoruz. Burada, Anadolu izlerinin tuvale aktarıldığı bir Ada teması görülmektedir.

Bedri Rahmi Eyüboğlu, “Adalardan Bir Yar Gelir”, 1931

İstanbul Adalar’ını eserlerine konu edenin bir diğer ressam da Ahmet Yakupoğlu’dur. 1920 yılında Kütahya’da doğan Ahmet Yakupoğlu, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi’nde Feyhaman Duran’dan resim, Süheyl Ünver’den minyatür ve Halil Dikmen’den ney dersleri alarak çok yönlü bir sanatkâr olarak yetişmiştir. Paris’te sergi açabilecek seviyede bir ressam olmasına rağmen memleketine dönmeyi seçen sanatçı, başta Kütahya ve İstanbul olmak üzere Anadolu şehirlerinin tarihi ve doğal dokusunu, belgesel niteliğinde beş bine yakın tabloyla ölümsüzleştirerek eşsiz bir görsel arşiv oluşturmuştur. Bu arşiv içinde de Adalar’a, özellikle Burgazada’ya yer verdiğini görüyoruz. Burgazada’yı konu aldığı tablolar ise “Burgazada’da Kalpazankaya” ve “Burgaz’dan Heybeli’ye Bakış” isimli eserleridir.

Ahmet Yakupoğlu, “Burgazada’da Kalpazankaya”, 1990, (Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi)

Ahmet Yakupoğlu, “Burgaz’dan Heybeli’ye Bakış”, 1990, (Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi)

Farklı dönemlerde ve farklı estetik kaygılarla yapılmış olsalar da bu dört sanatçının ortak noktası, Adalar’ı İstanbul’un ruhunu taşıyan eşsiz birer his olarak görmeleridir. Bugün birçoğu değişen veya kaybolan Adalar manzaraları, bu ustaların tuvallerinde İstanbul’un silüetindeki en değerli yapı taşlarından olarak yaşamaya devam edecektir.


Yayınlanma Tarihi: 08 Ağustos 2026  /  Son Güncellenme: 08 Ağustos 2026


Bu yazı hakkında yazarımıza ve editörlerimize iletmek istedikleriniz mi var?
Aşağıdaki formu kullanarak kendisine ulaşabilirsiniz.
(Bu formdaki bilgiler, yazarımız ve editörlerimizin mail adreslerine iletilecektir.)


Çerezleri Yönetin!

Sitemizde sizlere daha iyi hizmet verebilmek, güvenlik ve sizi tanımak adına çerezler kullanmaktayız, detayları öğrenmek için buraya tıklayabilirsiniz.

Gizlilik Politikanızı ve KVKK Aydınlatma metnini okumak için buraya tıklayınız.

Eğer sitede gezinmeye devam edersiniz politikamızı onaylamış sayılacaksınız.