Paylaş
Tüm Sayılar      2026      Sayı 251 – Mayıs 2026      Bir Yapının Hafızasıyla Yüzleşmek: Yetimhane Sergisi’nin Hikâyesi

Bir Yapının Hafızasıyla Yüzleşmek: Yetimhane Sergisi’nin Hikâyesi

Y. Mimar


Bazen bir fikir çok küçük bir ânın içinde saklı olabiliyor…

Benim için de Büyükada Rum Yetimhanesi Sergisi böyle oldu.

2023 7 Mart’tı. Dostumuz Laki Vingas ile Yetimhane’deydik. Zamanlama ilginçti; binanın projelendirilmesi ve ihale sürecinin hemen arifesine denk gelmişti. İçeride dolaşırken karşılaştığımız manzara, hâlâ aynı ağırlıkla aklımda.

Salon neredeyse çökmüş, yapı ciddi biçimde tahrip olmuştu. Asıl çarpıcı olan, ortada duran o piyanoydu. Hepimizin fotoğraflardan bildiği, Yetimhane’nin hafızasına neredeyse kazınmış o üç ayaklı piyano… Zaman içinde çökmüş, klavyesi çalınmış, bir ayağı kırılmış, üst kapağı kaybolmuştu. Toz ve pas içinde, terk edilmiş ama hâlâ oradaydı.

O an, bir refleksle Laki’ye döndüm:
“Bunu buradan alalım” dedim. “Hiç olmazsa Adalar Müzesi’ne koyalım, ‘bir parça’ kurtulsun.”

Aslında serginin hikâyesi tam da bu cümleyle başladı.

Zira çok geçmeden şunu fark ettik: mesele sadece bir nesneyi kurtarmak değildi. O piyano, aslında bütün bir yapının hafızasının küçük bir temsilcisiydi. Dedik ki “biz neden sadece bir parçayı değil, bu yapının tamamını anlatan bir sergi düşünmeyelim?”

Ama bu sergi, klasik anlamda bir geçmiş anlatısı olmamalıydı. Yetimhane’nin tarihi kadar geleceği de önemliydi. Bu yüzden aklımızda giderek netleşen fikir, bir sergiden çok daha fazlasına işaret ediyordu: Yetimhaneyi bir tartışma alanına dönüştürmek… Belki de bir “etkinlik zemini” kurmak.

Başlangıçta bunlar biraz da kendi aramızda yaptığımız “hoş konuşmalar”dı. Ama bir noktadan sonra iş ciddileşti. Akademisyenler, araştırmacılar, bu konuda çalışan uzmanlar, dostlar… Bir şekilde herkes bu fikrin etrafında toplanmaya başladı. Üç yıla yaklaşan bir süre içinde, bu çalışmayı hep birlikte büyüttük.

Zaman içinde gördük ki yetimhane, yalnızca bir yapı değil, katman katman açılan bir hafıza alanıydı. Çocukların duvarlara bıraktığı yazılar, içeride yankılanan hikâyeler, Ruslar’ın izleri, işgal döneminde İngiliz karargâhı olarak kullanılması… Hatta belki en çarpıcısı binanın ilk günkü badanasının hâlâ yer yer duruyor olması. O boyanın üzerinde zamanın bıraktığı izler—kazımalar, çizimler, küçük müdahaleler…

Bütün bunlar bize şu soruyu tekrar tekrar sordurdu:
Tarihi neden koruyoruz?

Ve daha önemlisi:
Nasıl koruyoruz?

Bir yapıyı yıkıp yerine aynısını yapmak, ne kadar benzer olursa olsun, gerçekten aynı şey midir? Bir yapının kokusu, bir geçmişin o mekanlarda bıraktıkları, dokunduğu hayatlar… Bunların hiçbiri yeniden üretilemiyor. Bir noktada her şey başka bir şeye dönüşüyor.

Yetimhane, bu soruları en çıplak haliyle karşımıza koyan bir yapı.

Bu yüzden serginin amacı sadece anlatmak değil, aynı zamanda sorgulatmak oldu. Hem yetimhaneyi görünür kılmak, hem de korumacılık fikrinin kendisini tartışmaya açmak… Bir anlamda “değer” meselesine de dokunmak.

Bugün geldiğimiz noktada, 22 Mayıs 2026’da açılacak sergiyle bu uzun hazırlık sürecinin somut karşılığını görüyoruz. Elbette hayal ettiğimiz her şeyi eksiksiz gerçekleştirdiğimizi söylemek zor. Ama önemli bir kısmını hayata geçirdiğimize inanıyorum.

Bu süreçte, özellikle küratörümüz Deniz Koç Çeliker’in katkısı çok kıymetliydi. Adalar Müzesi’nde yaklaşık on beş-on altı yıl önce başlattığı bir çalışmanın devamını “Bisiklet Sergisi” ile sürdürdüğü gibi burada da  sürdürdü. Birçok disiplinde danışmanlık yapan değerli akademisyenlerimiz ve uzmanlarımızın katkıları da bu çalışmayı derinleştirdi.

Belki de en önemlisi şu: Bu sergi, sadece bir sonuç değil. Aynı zamanda yeni bir başlangıç hissi veriyor. Bir tartışma alanı açtık ve bu alanın bizi bundan sonra daha iyi işler yapmaya yönlendireceğine inanıyoruz.

Bazen bir yapı, sadece bir yapı değildir.
Bazen bir yapı, hatırlamanın en somut halidir.

Ve bazen, onu anlamanın tek yolu… onu tanımak ve onunla yüzleşmektir.


Yayınlanma Tarihi: 09 Mayıs 2026  /  Son Güncellenme: 09 Mayıs 2026


Bu yazı hakkında yazarımıza ve editörlerimize iletmek istedikleriniz mi var?
Aşağıdaki formu kullanarak kendisine ulaşabilirsiniz.
(Bu formdaki bilgiler, yazarımız ve editörlerimizin mail adreslerine iletilecektir.)


Çerezleri Yönetin!

Sitemizde sizlere daha iyi hizmet verebilmek, güvenlik ve sizi tanımak adına çerezler kullanmaktayız, detayları öğrenmek için buraya tıklayabilirsiniz.

Gizlilik Politikanızı ve KVKK Aydınlatma metnini okumak için buraya tıklayınız.

Eğer sitede gezinmeye devam edersiniz politikamızı onaylamış sayılacaksınız.