Paylaş
Tüm Sayılar      2025      Sayı 245 – Kasım 2025      Sevgili Eşeklerimizi Unutmayalım

Sevgili Eşeklerimizi Unutmayalım

Y. Mimar


Adalar onları unutmadı.

“Bu kısacık yazıyı acaba hafızamızı biraz üzer miyiz diye yazdım? Üzülelim, analım.”

1991 yılında Türkiye’deki eşek nüfusu 944 751 idi. 2024’e gelindiğinde bu sayı 74 724’e düştü. TÜİK verileri böyle söylüyor. Yani yalnızca 22 yılda, bir ülkenin bir canlı türünün nüfusu %92 oranında azaldı. Bir tür, insan eliyle yok oluyor. Ne iklim krizi, ne ozon deliği… Bu tamamen antroposen bir yıkımın sonucu. Aynı tablo atlar ve katırlar için de geçerli: 1991’de 191.850 olan katır sayısı 2023’te 16.313’e, 495 543 olan at sayısı ise 66. 431’e gerilemiş durumda.

Bu yok oluşun en taze anıları hâlâ Adalar’da yaşıyor. Daha on beş-yirmi yıl öncesine kadar, eşekler Adalar’ın canlı hayatının içindeydi. Bugün ise tek toynaklıların adalara girmesi yasak. Oysa yaşadığımız, tükettiğimiz bu fiziksel çevre onların emeğiyle yaratıldı. Onların sırtında taşınan taş, kum, çimento, kireçle kuruldu Adalar’ın mimarisi. Artık kimse farkında değil.
Bu sadece bir iş kolu değil, bir yaşam ortaklığıydı. Şimdi ise, bir semer, bir koşum takımı, bir nal bile belleğimizden silinmek üzere. Bu emekçilerin izleri hızla sökülüyor, kayboluyor.

Faytonların kaldırılmasıyla birlikte atlar gündem oldu, anıları taze kaldı. Ama eşekleri unuttuk. Oysa bir zamanlar “Adalar” denince akla eşekler gelirdi. “Ada eşeği gibi” ifadesi İstanbullu’nun dilinde bir nükteydi.

Çevrenizde gördüğünüz hemen her yapının kumunu, taşını, çimentosunu, kirecini onlar taşıdı.
Evlerin suyunu, erzağını onlar getirdi.
Yaşlıları, hastaları, çocukları onlar sırtladı.
Bir zamanlar insanlar sırf eşeğe binmek için Adalar’a gelirdi; bu turizm de onların emeğiydi.
Eski ada hikâyelerinde, fotoğraflarda şık hanımların ve beylerin eşek sırtında gezintilerini görürsünüz.
Aya Yorgi’ye bugün araçla çıkmak isteyen yaşlıların yolunu bir zamanlar eşekler açardı; onlar taşırdı, insanlar da dualarını ederdi.

Bugün geriye ne kaldı biliyor musunuz?
Lunapark Meydanı’nda (Diaskola’da) duvarlarla çevrili küçük bir üçgen alan… Aya Yorgi’ye hizmet veren eşeklerin eski durağı.
İşte bu, son izdir.

Eğer burası Büyükada hafızasının bir parçası olarak koruma kurulu tarafından tescillenmezse, eşek dostlarımızla olan tarih bağımız da kopacak.
Oysa onlar, güzel gözlü, temiz yürekli, inatçı, dayanıklı, saf kalpli dostlarımızdı.
Ve bir toplum, bir zamanlar sırtına aldığı emekle yükselmiş canlılara vefa göstermiyorsa, kendi belleğini de yitirir.


Yayınlanma Tarihi: 07 Kasım 2025  /  Son Güncellenme: 07 Kasım 2025


Bu yazı hakkında yazarımıza ve editörlerimize iletmek istedikleriniz mi var?
Aşağıdaki formu kullanarak kendisine ulaşabilirsiniz.
(Bu formdaki bilgiler, yazarımız ve editörlerimizin mail adreslerine iletilecektir.)


Çerezleri Yönetin!

Sitemizde sizlere daha iyi hizmet verebilmek, güvenlik ve sizi tanımak adına çerezler kullanmaktayız, detayları öğrenmek için buraya tıklayabilirsiniz.

Gizlilik Politikanızı ve KVKK Aydınlatma metnini okumak için buraya tıklayınız.

Eğer sitede gezinmeye devam edersiniz politikamızı onaylamış sayılacaksınız.